Vorig jaar november 2015 werden wij benaderd door Chardy van Riel (15 jaar) uit Marken. Hij schreef dat hij een hobby heeft die met kerkklokken te maken heeft. Hij neemt kerkklokken en beiaarden op en zet die op een eigen YouTube-Kanaal waarop hij alle opnames heeft staan van kerkklokken en beiaarden. Zijn doel is om zoveel mogelijk klokken en beiaarden op te nemen uit heel Nederland.‘Hij zou graag de kerkklok willen opnemen in de toren van de Dorpskerk in Krommenie.

Deze klok is de oudste klok van Noord-Holland en is van historische waarde en het zou mij een eer zijn om deze bijzondere klok op te nemen’.

Op zo’n vraag kan je natuurlijk geen nee zeggen en hebben we Chardy uitgenodigd naar Krommenie te komen. Gewapend met filmtoestel, gehoorbeschermer en een bouwlamp beklom hij de toren naar de klok.

Bij het zien van de klok kon hij een ‘wauw’ niet onderdrukken. Hij was onder de indruk van zo’n mooie klok en wilde van alles weten: hoe oud is de klok (gegoten in 1396), hoe zwaar (ca. 720 kg), diameter (100 cm). Wat wij wilden weten: welke toonsoort heeft de klok? Na even op de klok getikt te hebben, zei hij: tussen de G en de Gis.

Na het filmen werd de klok nog even verder bekeken. Ook de binnenkant werd op de foto gezet en toen kwam Chardy tot de ontdekking dat de klepel van de klok niet origineel was. Hij zit niet goed vast en bij het luiden zwalk hij in de klok heen en weer. Dat kon je duidelijk zien aan de rand aan de binnenkant. Bij het luiden gaat de klepel zo’n 30 cm. heen en weer. Daar schrok hij van en vertelde dat dit dodelijk is voor een klok. Hij kan scheuren. Hij adviseerde daar meteen wat aan te doen.

Bij het luiden van de klok kreeg de koster ook een tik op zijn vingers. ‘Meneer, u luidt niet goed. U trekt de klok zo stuk. Je moet de klok het werk laten doen. Als hij eenmaal luidt, dan gewoon laten gaan en zo nu en dan even aan het touw trekken. Niet overtrekken’.

En dan die klepel. Waarom niet origineel. Even terug in de geschiedenis. In mei 1943 is de klok uit de toren gehaald en afgevoerd naar Leerdam om vandaar naar Duitsland te worden gescheept.Van Leerdam ging de tocht naar Amsterdam en dan over het IJsselmeer naar Lemmer. De boot waarin de klok werd vervoerd, strandde echter op ‘De Vormt’ bij Urk, een beruchte zandbank. Om een lang verhaal kort te maken: het konvooi schepen bedroeg elf vaartuigen.Acht schepen konden worden binnengesleept naar de haven van Urk en drie schepen bleven vast zitten waaronder het schip ‘Hoop op Zegen’ waar de klok van Krommenie ook in zat. Uiteindelijk bleef alleen de ‘Hoop op Zegen’ muurvast zitten en lag zo’n honderd meter uit de kust van Urk en kon niet geborgen worden. Na de oorlog,eind juli 1945,begon men de lading te bergen.

Verdeeld over vijf werkdagen zijn in totaal 226 klokken en 145 klepels geborgen. Zij zijn in Urk aan land gebracht en tijdelijk opgeslagen in de hoek bij het strand op de Westhaven. Met het schip de 'Eben Haëzer werd de kostbare lading op donderdag 9 augustus 1945 naar Amsterdam gebracht.Vanuit de hoofdstad werden de klokken met vrachtwagens naar de rechtmatige eigenaren vervoerd. In maart 1946 is de klok weer terug in Krommenie gekomen en in de toren getakeld.

Gezien het aantal klokken (226) en klepels (145) dat geborgen is, is het zeer waarschijnlijk dat de Krommenieër klok zijn originele klepel is kwijt geraakt.

En dat men daar pas na 70 jaar achter komt, dank zij Chardy. Maar ja, wie kijkt er nu in de binnenkant van de klok?

Het College van kerkrentmeesters heeft meteen het advies van Chardy opgevolgd en de gemeente Zaanstad geïnformeerd.Want de toren en de klok zijn namelijk van de burgerlijke gemeente. Nog een erfenis van Napoleon die destijds torens en klokken aanwees als strategische objecten om de vijand te kunnen observeren en alarm te kunnen slaan. De gemeente heeft klokkengieterij Eijsbouts uit Asten benaderd, die kort daarop zijn wezen kijken. En ook zij gaven het advies de klepel te vervangen. Zo gezegd, zo gedaan.

Op woensdag 20 april 2016 heeft de firma Eijsbouts een nieuwe klepel ingehangen. Wel, werd er gezegd, zal de klank van de klok iets donkerder klinken. Dus als u de klok hoort luiden, weet u waar de klepel hangt en is de klank nog mooier dan ooit.

En de oude klepel? Die lag al in de auto van de firma Eijsbouts om op de schroothoop gegooid te worden. Maar Wim Elbers mocht desgevraagd de klepel meenemen en heeft hem nu een voorlopig plaatsje in de kerkzaal gegeven. Het is de bedoeling om de klepel een mooi plekje te geven.Als blijvende herinnering aan een jarenlang dienstverband.

Als u de oude klok nog eens wilt horen, ga dan naar via Google naar https://www.youtube.com/watch?v=8MdswMMT3t4. U vindt daar trouwens nog veel meer klokken van plaatsen uit onze omgeving.

Ook via onze website is het mogelijk de klok te beluisteren.

Wim Andrea

Bronnen: Historisch Genootschap Crommenie en Chardy van Riel